تخریب و بازسازی بقیع به روایت اسناد

نویسنده ابتدا شرح حال مختصری از دفن‌شدگان معروف در بقیع ارائه کرده و سپس به تاریخ تخریب بقیع و بقاع متبرکه مدینه و مکه می‌پردازد و آن‌ها را به روایت اسناد تاریخی گزارش می‌کند.

بررسی وضعیت گذشته و حال قبرستان بقیع با تکیه بر اسناد معتبر موضوع این کتاب است. نویسنده ابتدا شرح حال مختصری از دفن‌شدگان معروف در بقیع ارائه کرده و سپس به تاریخ تخریب بقیع و بقاع متبرکه مدینه و مکه می‌پردازد و آن‌ها را به روایت اسناد تاریخی گزارش می‌کند. گزارش نویسنده بر مبنای واکنش‌های افراد و نهادهای مختلف به تخریب بقیع است.


در مقدمه کتاب مى‌خوانیم: «متأسفانه در زمان ما، آنگاه که مسلمانان براى آشنایى با این آثار و الگوهاى الهى به سرزمین وحى سفر مى‌کنند، با کمال تأسف آنها را ویران‌شده مى‌بینند و به‌ناچار اشک تأثر مى‌ریزند و با خود مى‌اندیشند که چگونه یک فکر غلط موجب از بین رفتن این‌همه آثار بزرگ و عبرت‌آموز شده است! چرا قبور اهل‌بیت(ع) و گنبد و بارگاه‌هاى موجود در بقیع، احد، مقبرة المعلى تخریب شده است؟ چرا از خانه امام صادق(ع) و امام سجاد(ع) و صحابه جلیل‌القدر رسول خدا(ص) در مدینه و خانه خدیجه کبرى(ع) و محل ولادت کوثر رسول(ص) زهراى بتول(ع) خبرى نیست؟ چرا آثار به‌جامانده از جنگ‌ها و نبردهاى افتخارآمیز مسلمانان در دفاع از اسلام همه از بین رفته است؟ این چراها همه بى‌پاسخ است؛ زیرا مخاطبان، کسانى هستند که مظاهر توحید را، نشانه‌هاى شرک مى‌دانند و نگاه متحجرانه خوارج را به دین و آموزه‌هاى دینى، بار دیگر در مقابل افکار جهانیان به نمایش مى‌گذارند. این نوشتار تنها توانسته است گوشه بسیار کوچکى از آثار این فکر متحجرانه و واپس‌گرا را ترسیم کند.


نویسنده، مباحث را با این عبارت آغاز مى‌کند: «بقیع تنها یک گورستان نیست، بلکه گنجینه تاریخ اسلام است. قبور چهار امام معصوم شیعیان و نیز قبور همسران، دختران، برخى فرزندان، اصحاب، تابعین و عمه‌هاى پیامبر خدا(ص) و نزدیک به ده هزار نفر از شخصیت‌هاى نامدار تاریخ اسلام در آنجا واقع است. بقیع بااین‌همه عظمت درعین‌حال غریب و مظلوم است...».


وى خاطرنشان مى‌کند که: «قبور امامان معصوم(ع) و تعداد دیگرى از دفن‌شدگان در بقیع نیز داراى قبه و سایبان بوده، که در حمله وهابیان تخریب گردید و هم‌اکنون این قبرستان، بدون سقف و خاکى است و تنها برخى از قبور آن با دیوارهاى سنگ‌چین‌شده مشخص و نسبت به دیگر قبرها ممتاز است».


نویسنده سپس به ذکر مدفونین بقیع پرداخته و با اهل‌بیت(ع) آغاز نموده است. پس از آن همسران، فرزندان، اصحاب و دیگر بزرگان مدفون در بقیع را با ذکر شرح حال مختصرى از آنها متذکر شده است. درباره 26 تن از چهره‌هاى معروف صدر اسلام نیز تنها به ذکر نام بسنده کرده است.


از جمله اماکنى که در بقیع بنایى داشته، بیت‌الاحزان است که مکان کوچکى در قسمت شمالى قبور ائمه بقیع بوده است. فاطمه زهرا(س) پس از رحلت پدر بزرگوارش، به آنجا مى‌آمده و به‌شدت مى‌گریسته است. این مکان به مسجد فاطمه هم معروف بوده و تا اوایل سده اخیر بنایى داشته که مردم در آنجا زیارت خوانده و نماز مى‌گزاردند.


پس از آن نویسنده اسنادى را که حاکى از وجود قبه‌ها و بناهاى ساخته‌شده بر قبور ائمه(ع) و دیگر صالحان است را متذکر مى‌شود. بیشتر سفرنامه‌نویسان از این بناها گزارش کرده‌اند. تصویربرداران نیز تصاویر گویا و روشنى از این قبرستان و بناهاى ساخته‌شده در آن برداشته‌اند که نمونه‌هایى از آن را «ابراهیم رفعت پاشا» در سال‌هاى 1318 تا 1325ق و نیز «محمد لبیک‌بک» در سال 1377ق، از خود به یادگار گذاشته‌اند.


قاضى عسکر در ادامه مباحث در تشریح تخریب آثار مى‌نویسد: «پس از تسلط سعودیان بر حجاز و با توجه به پیوند فکرى و مذهبى آنان با محمد بن عبدالوهاب، در هر شهر و منطقه‌اى که وارد مى‌شدند، آثار و ابنیه ساخته‌شده بر روى قبور بزرگان صدر اسلام را خراب و ویران می‌کردند». بیشتر مطالب این بخش از کتاب تاریخ وهابیان نقل است.


از اینجاى کتاب تا به آخر، عکس‌العمل‌ها منعکس شده است. با انتشار خبر تخریب ابنیه بقیع، به‌خصوص آثار قبور پیشوایان معصوم مدفون در آن قبرستان، افکار عمومى در ایران به‌شدت تحت تأثیر قرار گرفت و شیعیان از خود واکنش‌هاى شدیدى نشان دادند، به‌گونه‌اى که رئیس‌الوزراى وقت، مجبور شد روز شانزدهم صفر را عزاى عمومى اعلام کند.


نامه‌ها و تلگراف‌هاى علما و مراجع، واکنش دیگر مسلمانان، ممنوعیت سفر به حجاز، مأموریت حبیب‌الله هویدا و تلاش براى بازسازى، از جمله عناوین مباحث در این قسمت از کتاب است.


در نکته پایانى کتاب مى‌خوانیم: «تلاش عالمان و بزرگان شیعه و پیروان اهل‌بیت(ع) براى بازسازى بقیع از دیرزمان تاکنون پیوسته ادامه یافته و این موضوع بارها در گفتگوهاى سیاسى سران دو کشور ایران و عربستان مطرح شده است؛ لیکن متأسفانه تا این زمان، آن‌گونه که باید تأثیرى در پى نداشته و وهابیان همچنان نسبت به عقاید خویش اصرار ورزیده، بر اقدامات تخریبى‌شان افزوده‌اند».


آخرین سطرهاى کتاب به فتاواى مراجع معظم تقلید در پاسخ به سؤال درباره لزوم تلاش براى بازسازى قبور ائمه بقیع(ع) اختصاص یافته است.


فهرست مطالب در ابتداى کتاب آمده است. نویسنده، تصاویرى را که از بقیع به دست آورده، در انتهاى کتاب آورده است.


سپس در سال ۱۳۹۲ این اثر به زبان های عربی و ترکی نیز ترجمه شد.


این کتاب تاکنون به زبانهای عربی، اردو و ترکی استانبولی منتشر شده است:


ترجمه عربی: تخریب البقیع و اعمار‌ها بالوثائق والمستندات، سیدعلی قاضی عسکر، ۱۳۹۲، ۱۳۵ صفحه، رقعی.


ترجمه ترکی استانبولی: ترجمه تورگوت آتام، ۱۳۹۲، ۱۷۲ص، رقعی.


ترجمه اردو: بقیع کی تخریب اور تعمیر نو دستاویزات کی روشنی میس، ترجمه سید ضغیم عباس همدانی، تهران، نشر مشعر، ۱۳۹۴، ۱۷۲صفحه، پالتویی


تخریب و بازسازی بقیع، نوشته سیدعلی قاضی عسکر، چاپ اول، 1385، 168ص، پالتویی.


 


نویسنده : سید علی قاضی عسکر


ناشر : مشعر

تاریخ نشر : ۱۳۸۵

قطع : پالتویی

تعداد صفحه : ۱۶۸

مطالعه کتاب : کتابخانه تخصصی حج


| شناسه مطلب: 101024







نظرات کاربران